بانکول خبر |رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام با تأکید بر ضرورت بازتعریف مسیر پژوهش و آموزش در بخش کشاورزی گفت: مراکز تحقیقات کشاورزی باید از پژوهش‌محوری صرف عبور کرده و با شناسایی مسائل واقعی کشاورزان و بهره‌برداران، پژوهش‌های کاربردی و برنامه‌محور را برای حل مشکلات بخش کشاورزی دنبال کنند؛ چرا که توسعه پایدار کشاورزی بدون شناخت دقیق ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و مسائل منطقه‌ای امکان‌پذیر نیست.

به گزارش بانکول، علی نجفی‌فر رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام با تشریح مأموریت و ساختار مراکز تحقیقات کشاورزی اظهار کرد: تحقیقات انجام‌شده در این مراکز ماهیت کاربردی دارد و همین رسالت موجب شده است اعضای هیئت علمی مراکز تحقیقات به‌صورت مستمر دانش و اطلاعات تخصصی خود را به‌روز نگه دارند و شخصاً در فرآیند انجام تحقیقات مشارکت داشته باشند.

وی افزود: در مراکز تحقیقاتی، پژوهش صرفاً به انجام فعالیت‌های علمی توسط دانشجویان محدود نمی‌شود، بلکه پژوهشگران و اعضای هیئت علمی خود مستقیماً درگیر مسائل تحقیقاتی هستند و تلاش می‌کنند نتایج تحقیقات را به نیازهای واقعی بخش کشاورزی پیوند دهند.

نجفی‌فر ادامه داد: یکی از اهداف راهبردی که طی یکی دو سال اخیر در مجموعه تحقیقات کشاورزی دنبال شده، تغییر نگاه از «پژوهش‌محوری» به «مسئله‌محوری» است؛ به این معنا که به جای تمرکز صرف بر اینکه چه پژوهش‌هایی انجام شده است، باید ابتدا مشخص کنیم چه مسائلی در بخش کشاورزی وجود دارد و برای حل هر یک از این مسائل چه پژوهشی مورد نیاز است.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام، مسئله‌محوری را یکی از مهم‌ترین الزامات حرکت به سمت پژوهش‌های اثربخش دانست و گفت: اگر پژوهش نتواند به حل یک مسئله واقعی در مزرعه، تولید، اقتصاد کشاورز یا مدیریت منابع منجر شود، نمی‌توان انتظار داشت نقش مؤثری در توسعه پایدار بخش کشاورزی داشته باشد.

وی با اشاره به ضرورت بازنگری در رویکردهای آموزشی نیز تصریح کرد: آموزش در مجموعه پژوهش‌های کشاورزی نیز باید از حالت مقاله‌محوری فاصله بگیرد. مقاله همچنان یکی از خروجی‌های مهم فعالیت علمی است، اما هدف اصلی یک پژوهشگر کاربردی باید حل مسائل و پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه باشد.

نجفی‌فر تأکید کرد: پژوهشگر کاربردی باید ارتباط مستقیم و مستمر با کشاورزان، بهره‌برداران و فعالان بخش کشاورزی داشته باشد؛ زیرا بخش قابل توجهی از مسائل واقعی در میدان تولید و در ارتباط با بهره‌برداران شناسایی می‌شود و راهکارهای علمی نیز باید در همان عرصه مورد ارزیابی و استفاده قرار گیرد.

وی در ادامه به ظرفیت‌ها و مسائل بخش کشاورزی استان ایلام پرداخت و گفت: ایلام از نظر شرایط اقلیمی، توپوگرافی و ویژگی‌های طبیعی از تنوع قابل توجهی برخوردار است و اختلاف شرایط اقلیمی در مناطق مختلف استان، ظرفیت‌های متفاوتی برای تولید محصولات کشاورزی ایجاد کرده است.

این مسئول اضافه کرد: این تنوع اقلیمی و جغرافیایی در کنار ظرفیت‌های موجود در اراضی کشاورزی، فرصتی مهم برای توسعه بخش کشاورزی استان محسوب می‌شود؛ با این حال، بخش قابل توجهی از این قابلیت‌ها هنوز به شکل مطلوب مورد استفاده قرار نگرفته است.

نجفی‌فر یکی از مهم‌ترین چالش‌های موجود را الگوی کشت عنوان کرد و گفت: در حال حاضر بخش عمده‌ای از سطح زیرکشت استان به گندم اختصاص دارد و در برخی برآوردها سهم گندم از کشت استان به حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد می‌رسد.

وی با بیان اینکه گندم از نظر امنیت غذایی و برای کشور یک محصول استراتژیک محسوب می‌شود، خاطرنشان کرد: با وجود اهمیت راهبردی گندم، این محصول از نظر اقتصادی الزاماً بیشترین منفعت را برای اقتصاد استان و بهره‌بردار کشاورز ایجاد نمی‌کند و لازم است میان ضرورت‌های امنیت غذایی و منافع اقتصادی کشاورزان توازن برقرار شود.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام ادامه داد: یکی دیگر از مسائل مهم، توان اقتصادی پایین بخشی از بهره‌برداران است؛ بسیاری از کشاورزان منابع مالی لازم برای تقویت اراضی، تأمین مواد غذایی مورد نیاز خاک، استفاده از ماشین‌آلات مدرن و ارتقای سطح بهره‌وری تولید را در اختیار ندارند.

به گفته‌ی وی در چنین شرایطی، صرف ارائه تسهیلات یا کمک‌های مقطعی به کشاورزان نمی‌تواند یک برنامه راهبردی برای توسعه کشاورزی تلقی شود. این اقدامات ممکن است در کوتاه‌مدت اثرگذار باشد، اما برای ایجاد تحول پایدار باید مسئله از ریشه شناسایی و برای آن برنامه علمی و بلندمدت تدوین شود.

نجفی‌فر با اشاره به وجود ظرفیت‌های متنوع در مناطق مختلف استان گفت: باید بررسی کنیم هر منطقه با توجه به شرایط اقلیمی، منابع آب، خاک و سایر ویژگی‌های اکولوژیک چه محصولاتی را با چه میزان و در چه سطحی می‌تواند تولید کند. استفاده از ظرفیت‌هایی مانند توسعه محصولات باغی، خرما، مرکبات و سایر محصولات متناسب با شرایط مناطق مختلف می‌تواند بخشی از این مسیر باشد.

وی با عنایت به ضرورت اجرای مطالعات جامع آمایش سرزمین اعلام کرد: اصلاح الگوی کشت بدون شناخت علمی از قابلیت‌های سرزمین امکان‌پذیر نیست و لازم است یک طرح جامع و دقیق برای آمایش سرزمین و تعیین ظرفیت‌های کشاورزی استان در مقیاس منطقه‌ای تهیه و مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام افزود: در این مطالعات باید قابلیت اراضی کشاورزی برای تولید محصولات مختلف بر اساس شاخص‌های علمی، وضعیت اکولوژیک، شرایط اقتصادی و ارزش راهبردی محصولات مورد بررسی قرار گیرد تا مشخص شود در هر منطقه چه محصولی، در چه سطحی و با چه هدفی تولید شود.

به گفته‌ی نجفی‌فر اگر بتوانیم به این پرسش‌های اساسی پاسخ علمی بدهیم که هر منطقه چه قابلیتی دارد، چه محصولی برای آن مناسب‌تر است و تولید آن از نظر اقتصادی و راهبردی چه ارزشی ایجاد می‌کند، آن زمان می‌توان از یک برنامه واقعی برای توسعه کشاورزی سخن گفت.

وی در پایان تأکید کرد: توسعه پایدار کشاورزی نیازمند برنامه‌محوری، تصمیم‌گیری علمی، شناخت ظرفیت‌های سرزمین و ارتباط مستمر میان پژوهشگران و بهره‌برداران است و مجموعه تحقیقات کشاورزی باید با تکیه بر پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور، در مسیر حل مسائل اساسی بخش کشاورزی استان و تبدیل ظرفیت‌های موجود به فرصت‌های واقعی تولید و اشتغال حرکت کند.